Τρόικα για όλους και για πάντα

Τρόικα για όλους και για πάνταΌπως έχει αποδείξει η εμπειρία, ακόμη κι όταν τα λαϊκά κινήματα επιτυγχάνουν σημαντικές νίκες (όπως η ακύρωση του ευρωσυντάγματος το 2005), το σύστημα της Ε.Ε. μπορεί να απορροφά τους κραδασμούς όσο οι εργατικές και αριστερές δυνάμεις αυτοπεριορίζονται στα πλαίσιά του, όσο δεν οργανώνουν κινήματα αποδέσμευσης που θα έδιναν μεγάλα πλήγματα στον καταπιεστικό μηχανισμό των Βρυξελλών. Έτσι αφήνουν τη δυνατότητα και την πρωτοβουλία στις κυρίαρχες δυνάμεις να επαναφέρουν σε άλλες συγκυρίες όσα απορρίφθηκαν, να τα θεσμοποιούν. Οι σαρωτικές αλλαγές που έγιναν τα τελευταία δύο χρόνια στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στην Ευρωζώνη, τις οποίες πολύ εύστοχα περιγράφουν οι συγγραφείς, αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Η κρίση έδωσε αυτή τη μεγάλη ευκαιρία την οποία αξιοποιούν πλήρως οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ, ενώ οι λαοί, παρά τους αγώνες τους, μένουν αφοπλισμένοι στο πολιτικό επίπεδο. Αυτό είναι ορατό και στο παρακάτω άρθρο. Η βασική αντίφαση των συγγραφέων είναι ότι ενώ αναγνωρίζουν το πρόβλημα δεν μπορούν να σκιαγραφήσουν μια λύση, παρόλο που μια βασική παραδοχή τους είναι ότι δεν μπορεί να καταρριφθεί το δημοσιονομικό σύμφωνο, χωρίς την έξοδο από την Ε.Ε.

 Steffen Stierle (ATTAC-Germany), Kenneth Haar (Corporate Europe Observatory)

Σκληροί δανειακοί όροι και ένα κύμα νόμων της Ε.Ε. που ορίζουν οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές έχουν προκαλέσει μια μεγάλη επίθεση στην ευημερία και τη δημοκρατία στην Ευρώπη. Μπορούν τα πράγματα να γίνουν χειρότερα; Μια ματιά στις προτάσεις που αφορούν τη δημοσιονομική ένωση και τη βαθύτερη οικονομική ενοποίηση δείχνει σαφώς ότι ναι, μπορούν να γίνουν χειρότερα τα πράγματα.

Από το ξέσπασμα της ευρωκρίσης το 2010, η Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχουν υιοθετήσει μεγάλο αριθμό νέων νόμων, κανονισμών, συμφωνιών, ακόμη και μια συνθήκη της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την πρόθεση να αντιδράσουν στην κρίση με μια σαφή συνταγή: λιτότητα. Ένα περίπλοκο σύστημα επιβολής έχει μεταφέρει τις βασικές πολιτικές αποφάσεις στους τεχνοκράτες της Κομισιόν, καθιστώντας δύσκολο αν όχι αδύνατο για τους πολίτες να ασκήσουν οποιαδήποτε επιρροή. Εν ολίγοις, αυτό που έχουμε δει είναι μια επίθεση στην ευημερία και στη δημοκρατία.

Αυτό φαίνεται πιο καθαρά στις πολιτικές που επιβάλλονται στην Ιρλανδία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία και την Ισπανία ως όροι για δάνεια από τον Προσωρινό και Μόνιμο Μηχανισμό Σταθερότητας. Οι χώρες οφειλέτες αναγκάζονται να εφαρμόσουν βαριά πακέτα λιτότητας, συμπεριλαμβανομένων περικοπών στις δημόσιες δαπάνες για την υγεία, τα κοινωνικά επιδόματα, τα επιδόματα ανεργίας, την απασχόληση στο δημόσιο, τους μισθούς, τις συντάξεις και τις δημόσιες επενδύσεις, όπως επίσης αυξήσεις  στο φόρο προστιθέμενης αξίας, καθώς και σαρωτικά προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων, και όλα αυτά τα υπαγορεύουν τα λεγόμενα Μνημόνια Κατανόησης. Το αποτέλεσμα ήταν ύφεση που επιδεινώνει την οικονομική κρίση και προκαλεί κοινωνική κρίση.

Δεν θα έπρεπε όμως να νομίζουμε ότι οι πολίτες των παραπάνω χωρών είναι τα μόνα θύματα. Σχεδιάζεται ένα περίπλοκο σύστημα κανόνων προκειμένου να εφαρμοστούν οι ίδιες πολιτικές σε όλα τα κράτη-μέλη. Ένα σύστημα τόσο γενικευμένο που δικαιούται κανείς να ρωτήσει αν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί. Με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να συζητά τώρα τις προτάσεις για τη δημοσιονομική ένωση και τις “ενοποιημένες οικονομικές πολιτικές”, γίνεται καθαρό ότι η επιβολή νεοφιλελεύθερων πολιτικών φτάνει σε νέες ακρότητες.

Νέα οικονομική διακυβέρνηση– μια επισκόπηση

Μετά τη ευρωκρίση, έχουν υιοθετηθεί “μεταρρυθμίσεις” που προωθούν παρόμοιες πολιτικές σε όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. και ιδίως της Ευρωζώνης. Το συνδυαστικό αποτέλεσμα είναι ότι στο μέλλον θα περιοριστεί η άσκηση οικονομικής πολιτικής από τα κράτη-μέλη. Προκειμένου να καταλάβουμε τι σχεδιάζεται, είναι αναγκαία μια γρήγορη παρουσίαση των σημαντικότερων μέτρων.

Tο ευρωπαϊκό εξάμηνο
Το ευρωπαϊκό εξάμηνο που δοκιμάστηκε πρώτη φορά το 2011, τώρα έχει γίνει ρουτίνα. Κάθε Απρίλιο , όλα τα κράτη-μέλη παραδίδουν τα σχέδια προϋπολογισμών προς συζήτηση στην Κομισιόν. Στη συνέχεια τον Ιούνιο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζητά τον προϋπολογισμό κάθε κράτους-μέλους και εκδίδει συστάσεις. Όλα αυτά γίνονται πριν δοθεί ο λόγος στα εθνικά κοινοβούλια. Οι συστάσεις βασίζονται στην παραπλανητική υπόθεση ότι η κρίση οφείλεται στη χαλαρή πολιτική δημοσίων δαπανών, έτσι, π.χ., σε όλα τα κράτη-μέλη δίνονται συστάσεις να μεταρρυθμίσουν τα συνταξιοδοτικά τους συστήματα.

Το σύμφωνο για το ευρώ+

Στις αρχές του 2011 εισήχθη το Σύμφωνο για το ευρώ+. Το σύμφωνο αποτελεί σαφή ένδειξη των πολιτικών διαθέσεων του Συμβουλίου. Από την αρχή, μέρος της διαπραγμάτευσης ήταν επίσημοι μηχανισμοί που θεσπίζουν την πίεση για την εφαρμογή του. Στο σύμφωνο για το ευρώ υπάρχουν δύο βασικά σημεία.

Πρώτον, όσον αφορά τα βιώσιμα δημόσια οικονομικά, το σύμφωνο δηλώνει ότι προκειμένου να “εξασφαλιστεί η πλήρης εφαρμογή του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, πρέπει να δοθεί ύψιστη προσοχή στο εξής: στη βιωσιμότητα των συντάξεων, της φροντίδας υγείας και των κοινωνικών επιδομάτων”. Με άλλα λόγια , εάν πρόκειται να γίνουν περικοπές, να εφαρμοστούν πρώτα απ΄ όλα στις κοινωνικές δαπάνες.

Δεύτερον, προκειμένου να “προαχθεί η ανταγωνιστικότητα”, το σύμφωνο για το ευρώ υποδεικνύει ως πιο σημαντικά εργαλεία τις επιθέσεις στους μισθούς και τη μεγαλύτερη “ευελιξία” στην αγορά εργασίας.

Οι έξι ρυθμίσεις

Οι έξι ξεχωριστοί νόμοι της Ε.Ε. που θεσπίστηκαν τον Ιανουάριο του 2012 θέτουν τις πολιτικές προϋπολογισμού των κρατών-μελών υπό στενή εποπτεία για να εξασφαλίσουν ότι επιβάλλονται με αυστηρότητα οι κανόνες για το χρέος και το έλλειμμα. Εάν ένα κράτος-μέλος παραβιάζει τους κανόνες, αντιμετωπίζει πρόστιμα, στο βαθμό που δεν ακολουθεί μια αυστηρή πορεία προς τη βελτίωση. Και εάν ένα κράτος-μέλος έχει υψηλά επίπεδα χρέους, μπορεί –για πρώτη φορά– να τιμωρηθεί με πρόστιμο.

Οι ρυθμίσεις αυτές προβλέπουν επίσης εποπτεία των “μακροοικονομικών ανισορροπιών”. Γενικά, αυτές οι ανισορροπίες ορίζονται έναντι του φόντου της ανταγωνιστικότητας. Αυτό σημαίνει ότι η σύγκλιση θα επιτευχθεί με καθοδική εναρμόνιση. Για παράδειγμα, εάν οι μισθοί δεν μειωθούν στο επίπεδο που θεωρείται πρόσφορο για την ανταγωνιστικότητα, εάν οι κοινωνικές δαπάνες δεν διατηρούνται χαμηλές και εάν δεν γίνουν αλλαγές στο συνταξιοδοτικό ή τουλάχιστον δεν δρομολογηθούν, ενεργοποιούνται αρκετοί μηχανισμοί πίεσης ή επιβολής κυρώσεων. Αρχικά, το σύστημα των κυρώσεων εφαρμόζεται μόνο στα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης, αλλά με μια ξεχωριστή απόφαση της Ε.Ε., μπορούν να επιβληθούν πρόστιμα και σε κράτη-μέλη εκτός Ευρωζώνης.

Το δημοσιονομικό σύμφωνο

Το δημοσιονομικό σύμφωνο, –μια συνθήκη που καλύπτει όλα τα κράτη-μέλη εκτός του Ηνωμένου Βασιλείου, της Σουηδίας, της Τσεχικής Δημοκρατίας και της Ουγγαρίας– ακολουθεί επίσης τη λογική ότι το δημόσιο χρέος είναι το κεντρικό πρόβλημα και ότι πρέπει να μειωθεί με πολιτικές που μειώνουν το κόστος. Θα τεθεί σε ισχύ τον Ιανουάριο του 2013.

Το δημοσιονομικό σύμφωνο αφορά πάνω απ΄ όλα τα ελλείμματα των κρατών-μελών. Δυνάμει αυτής της νέας συνθήκης, τα κράτη που την υπέγραψαν πρέπει να ψηφίσουν νόμους που αναγκάζουν την κυβέρνηση (και όλες τις μελλοντικές κυβερνήσεις) να μη διατηρεί (διαρθρωτικό) έλλειμμα υψηλότερο από 0,5%, εάν το χρέος της υπερβαίνει το 60% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) ή 1% αν το χρέος είναι χαμηλότερο από 60%. Αυτός είναι ένας πολύ πιο αυστηρός κανόνας από αυτόν που ισχύει τώρα στην Ε.Ε. Επιβάλλει πολιτικές λιτότητας σε καιρούς κρίσης, όπως επίσης και στο μέλλον. Το δημοσιονομικό σύμφωνο εδραιώνεται διά παντός. Τα κράτη που το έχουν υπογράψει δεν έχουν την επιλογή να μην το εφαρμόσουν, χωρίς να αποχωρήσουν από την Ε.Ε. συνολικά.

Το δημοσιονομικό σύμφωνο υποχρεώνει επίσης τα κράτη-μέλη να μειώσουν το δημόσιο χρέος τους ταχύτατα στο 60% του ΑΕΠ, εάν είναι υψηλότερο απ΄ αυτό το ποσοστό. Σήμερα σχεδόν όλες οι χώρες της Ευρωζώνης έχουν δημόσιο χρέος υψηλότερο του 60% του ΑΕΠ τους. Ως αποτέλεσμα του φορολογικού ντάμπινγκ, της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και των τεράστιων ποσών που δόθηκαν για να σωθούν οι τράπεζες, το δημόσιο χρέος στην Ευρωζώνη φτάνει, κατά μέσο όρο, στο 87% του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι οι χώρες πρέπει να εφαρμόζουν μέτρα λιτότητας μέχρι το δημόσιο χρέος να φτάσει –σύμφωνα με τους κανόνες του δημοσιονομικού συμφώνου– στο κατάλληλο επίπεδο. Εάν δεν μειώσουν το χρέος αρκετά γρήγορα, πρέπει να δεχτούν τη σχετική μεταβίβαση κυριαρχίας στην Κομισιόν , η οποία θα εντείνει την πίεση και θα επιβάλει σοβαρές κυρώσεις.

Οι χώρες που υπογράφουν το δημοσιονομικό σύμφωνο υποχρεούνται να παίρνουν τους κανόνες του στα σοβαρά. Πρέπει να τους περιλάβουν στα συντάγματά τους, εάν είναι δυνατόν, αλλιώς να τους περιλάβουν σε περίοπτη θέση στη νομοθεσία τους.

Συνολικά, το δημοσιονομικό σύμφωνο σημαίνει εξασθένηση των εθνικών κοινοβουλίων και πίεση στις κρατικές δαπάνες, όπως οι δημόσιες επενδύσεις, η εκπαίδευση και η κοινωνική ασφάλιση. Συνεπώς έχει την ίδια λογική με τα δάνεια των ευρωπαϊκών μηχανισμών σταθεροποίησης, ασκώντας πίεση στα κοινωνικά δικαιώματα και στη δημοκρατία στις χώρες που έχουν υποτίθεται διασωθεί.

Το δημοσιονομικό σύμφωνο είναι ένα βήμα παραπέρα προς την κοινή οικονομική πολιτική , υποχρεώνοντας τα κράτη-μέλη να συμβουλεύονται την Κομισιόν και το Συμβούλιο όσον αφορά μείζονες αλλαγές της οικονομικής πολιτικής.

Οι δύο ρυθμίσεις

Οι δύο νομοθετικές ρυθμίσεις δεν έχουν ακόμη υιοθετηθεί, αλλά θα υιοθετηθούν σύντομα. Όταν τεθούν σε ισχύ, τα κράτη-μέλη που “έχουν σοβαρές δυσκολίες” θα μπορούν να τίθενται υπό ενισχυμένη εποπτεία, πράγμα που σημαίνει ένα καθεστώς παρακολούθησης μέσα στην ίδια τη χώρα. Εάν κάποιο κράτος-μέλος πάρει δάνειο από ένα άλλο κράτος-μέλος, από το Μηχανισμό Σταθερότητας ή από το ΔΝΤ , θα σχεδιαστεί και θα επιβληθεί ένα “πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής”.
Οι δύο ρυθμίσεις περιέχουν επίσης μια διαδικασία την οποία οφείλουν να ακολουθούν οι κυβερνήσεις ενός κράτους-μέλους, όταν σχεδιάζουν τον προϋπολογισμό του επόμενου έτους.

Το σχέδιο των “Τεσσάρων Μεγάλων”

Όλα αυτά τα μέτρα προστίθενται σε ένα πολύ αυστηρό καθεστώς όπου οι επιθέσεις στα κοινωνικά δικαιώματα , στην ευημερία των εργαζομένων και στη δημοκρατία είναι στην ημερήσια διάταξη. Αυτό μας φέρνει στο ερώτημα εάν η διαδικασία οικοδόμησης της οικονομικής διακυβέρνησης στην Ε.Ε. τερματίζεται εδώ. Προφανώς όχι. Τα επόμενα βήματα ήδη σχεδιάζονται και δρομολογούνται.

Η μελλοντική στρατηγική μπορεί να μελετηθεί σε μια πρόταση που διατυπώθηκε από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρομπάι, τον πρόεδρο της Κομισιόν Μανουέλ Μπαρόζο, το διοικητή της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι και τον επικεφαλής των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης Ζαν-Κλοντ Γιούνγκερ (οι “Τέσσερις Μεγάλοι”) στη σύνοδο της Ε.Ε., τον Ιούνιο του 2012. Ένα έγγραφο από τον βαν Ρομπάι αργότερα ξεκαθάριζε τις λεπτομέρειες. Πρότειναν ένα σύνολο νέων βημάτων για την ευρωπαϊκή ενοποίηση (δημοσιονομική ένωση, ισχυρότερη ενοποίηση της οικονομικής πολιτικής, τραπεζική ένωση) στις ίδιες κατευθύνσεις, μόνο που αυτή τη φορά θέλουν να οδηγήσουν τα πράγματα πολύ πιο μακριά.

Η δημοσιονομική ένωση: προέγκριση των προϋπολογισμών

Η πρόταση για δημοσιονομική ένωση έχει δύο βασικά στοιχεία. Το πρώτο είναι ένας κοινός προϋπολογισμός στην Ευρωζώνη, το δεύτερο ένα σύστημα νέων πειθαρχικών μέτρων για την επιβολή πολιτικών λιτότητας.

Πολλοί οικονομολόγοι έχουν υποδείξει ότι η δημοσιονομική ένωση αποτελεί μια λογική απάντηση στην ευρωκρίση. Θα έδινε τη δυνατότητα μιας κοινής προσέγγισης για την αντιμετώπιση των οικονομικών κλονισμών που πλήττουν κάποιες χώρες περισσότερο από άλλες. Θεωρείται κάτι αναγκαίο, λόγω των ελαττωμάτων της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης και του ευρώ. Οι εγγενείς ανισορροπίες της Ευρωζώνης έχουν θέσει το ερώτημα πώς θα αποτραπούν στο μέλλον. Κάποιοι εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε ένα είδος “ένωσης μεταβιβάσεων”.

Είναι σαφές όμως ότι δεν πρόκειται περί αυτού. Οι προτάσεις των “Τεσσάρων Μεγάλων” είναι πολύ άτολμες όταν τίθεται το ζήτημα “έκδοσης κοινού χρέους” που θα εξασφάλιζε μετρίου επιπέδου επιτόκια για τα κράτη-μέλη οφειλέτες. Και παρόλο που γίνεται λόγος για “δημοσιονομική αρμοδιότητα” — ένας προϋπολογισμός της Ευρωζώνης για να αντιμετωπίζονται οι οικονομικές υφέσεις στα κράτη-μέλη– φροντίζουν επίσης να υπογραμμίσουν ότι η οικονομική στήριξη θα έπρεπε να “δομηθεί με έναν τρόπο που (τα κονδύλια/χρήματα) δεν θα οδηγούσαν σε μόνιμες μεταβιβάσεις μεταξύ χωρών ούτε θα υπονόμευαν το κίνητρο να διευθετούνται δομικές αδυναμίες”. Με απλά λόγια αυτό σημαίνει ότι εκείνα τα κράτη που εφαρμόζουν πιο σκληρή νεοφιλελεύθερη πολιτική θα ωφεληθούν περισσότερο. Δηλαδή, ο προϋπολογισμός θα χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για να προωθεί περικοπές κοινωνικών δαπανών, μείωση μισθών και φιλελευθεροποίηση σε όλη την Ευρωζώνη.

Η πρόταση για έναν προϋπολογισμό της Ευρωζώνης δεν είναι ακόμη πολύ συγκεκριμένη, αλλά δύο σοβαρά προβλήματα χτυπούν στο μάτι: η έλλειψη δημοκρατικού ελέγχου και η πίεση στους μισθούς και στα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης που επιβάλλονται ως όροι για την οικονομική στήριξη.

Το πρόβλημα του δημοκρατικού ελέγχου είναι εμφανέστατο, εφόσον δεν υπάρχει τρόπος δημοκρατικού ελέγχου στην Ευρωζώνη. Στην Ε.Ε. υπάρχει τουλάχιστον το Ευρωκοινοβούλιο, το οποίο αν και αδύναμο μπορεί να συζητήσει και να ασκήσει κάποιο έλεγχο στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. Αλλά ο νέος προϋπολογισμός θα δημιουργηθεί σαφώς εκτός της δημοσιονομικής αρμοδιότητας της Ε.Ε. Αυτό σημαίνει ότι δημόσιο χρήμα δεν θα υπόκειται σε δημοκρατικό έλεγχο.

Η άλλη πλευρά της δημοσιονομικής ένωσης θα μπορούσε να έχει ακόμη πιο μεγάλες συνέπειες, διότι δεν αφορά το τι προτεραιότητες θα τεθούν και πώς θα γίνει η διαχείριση ενός σχετικά μικρού προϋπολογισμού της Ευρωζώνης. Αφορά το πώς τα κράτη-μέλη καταρτίζουν τους συνολικούς προϋπολογισμούς τους.

Το πώς θα λειτουργήσει αυτό μπορεί να το δει κανείς από ένα ερώτημα που τίθεται στο έγγραφο του βαν Ρομπάι – ένα έγγραφο το οποίο, πρέπει να πούμε, ως επί το πλείστον είναι δυσνόητο. Το ερώτημα είναι: “Ποια άλλα βήματα θα μπορούσαν να γίνουν για να βελτιωθεί η αποτελεσματικότητα και η επιβολή της νέας αρχιτεκτονικής οικονομικής διακυβέρνησης [έξι ρυθμίσεις, δύο ρυθμίσεις και Σύμφωνο Σταθερότητας, Συντονισμού και Διακυβέρνησης (TSCG)]; Θα μπορούσαν να ισχύσουν ρήτρες διασφάλισης (δηλ. μηχανισμοί διόρθωσης προκαταβολικά) για τους εθνικούς προϋπολογισμούς”;

Από αυτό το ερώτημα –και από άλλα σχετικά ντοκουμέντα– γίνεται καθαρό ποια είναι η βασική ιδέα για τη δημοσιονομική ένωση. Γενικά, οι νόμοι και οι διαδικασίες που εξηγήθηκαν παραπάνω συνιστούν αντιδράσεις σε πολιτικές προϋπολογισμού που θεωρούνται μη υγιείς και απαιτούν από τα κράτη-μέλη να υιοθετήσουν περισσότερη λιτότητα. Αλλά το επόμενο βήμα είναι να εξασφαλιστεί ότι οι προϋπολογισμοί των κρατών-μελών συμμορφώνονται με όλους αυτούς τους κανόνες προκαταβολικά. Με άλλα λόγια, οι προϋπολογισμοί θα πρέπει να προεγκρίνονται από την Κομισιόν και το Συμβούλιο βάσει των κριτηρίων που εισάγονται με το δημοσιονομικό σύμφωνο, τις έξι ρυθμίσεις και όλα τα άλλα στοιχεία του νέου συστήματος οικονομικής διακυβέρνησης. Θα περιλαμβάνουν –σύμφωνα με τους “Τέσσερις Μεγάλους”– λεπτομερείς απαιτήσεις, ώστε να μπαίνουν σε προτεραιότητα οι “φάκελοι του προϋπολογισμού”, για παράδειγμα η απαίτηση χαμηλότερων δαπανών σε έναν τομέα και αυξήσεις σε κάποιον άλλον.

Οικονομική πολιτική: τα συμβόλαια

Για να αποσαφηνίσουμε ένα σημαντικό σημείο της βαθύτερης οικονομικής ενοποίησης, μπορούμε και πάλι να στραφούμε στον βαν Ρομπάι που ρωτά το Συμβούλιο: “Θα έπρεπε οι αρχές του Συμφώνου για το ευρώ+, που καθοδηγούν τις πολιτικές για την ανταγωνιστικότητα, την απασχόληση, τη δημοσιονομική βιωσιμότητα, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και τον φορολογικό συντονισμό να γίνουν πιο δεσμευτικές; Πώς θα επιβάλλονταν αυτές οι αρχές”;

Στην πράξη, ήδη έχει προταθεί μια λύση , που μπορεί να τη δει κανείς από τις κοινές εκθέσεις του βαν Ρομπάι και των υπόλοιπων “Τεσσάρων Μεγάλων”. Προτείνουν ένα είδος συμβολαίου ή “διευθετήσεων συμβολαιακού χαρακτήρα” ανάμεσα στις μεμονωμένες χώρες της Ευρωζώνης και την Κομισιόν. Οι πολιτικές θα κλειδώσουν με συμφωνία, δηλ. δεν θα μπορούν να αλλάξουν. Οι οικονομικές πολιτικές κατά πάσα πιθανότητα θα στοχεύουν σε επιθέσεις στις κοινωνικές δαπάνες και στις συντάξεις, προκειμένου να διασφαλίζουν τη “δημοσιονομική βιωσιμότητα”, και σε επιθέσεις στους μισθούς και την εργατική νομοθεσία για να “προάγουν την ανταγωνιστικότητα”.

Η πρόταση σχετικά μ΄ αυτά τα συμβόλαια συνεπάγεται, κατά τα φαινόμενα, ότι το ευρωπαϊκό εξάμηνο θα γίνει πιο σημαντικό. Με τα συμβόλαια, οι συστάσεις που γίνονται στο πλαίσιο του εξαμήνου θα είναι δεσμευτικές.

Η εμφανής επιδίωξη αυτών των συμβολαίων είναι η εξάπλωση σε όλη την Ευρώπη των μνημονίων, τα οποία σήμερα εφαρμόζονται στη Νότια Ευρώπη και την Ιρλανδία μέσω του Προσωρινού και του Μόνιμου Μηχανισμού Σταθερότητας. Πρόκειται, σαφώς, για μια μεγάλη επίθεση στη δημοκρατία. Τα εθνικά κοινοβούλια θα χάσουν σημαντικές αρμοδιότητες. Σοβαρές αποφάσεις για τα συνταξιοδοτικά συστήματα, τους μισθούς, τα επιδόματα ανεργίας, τις ρυθμίσεις της οικονομίας και άλλες πλευρές της κοινωνικής πολιτικής θα λαμβάνονται στις Βρυξέλλες, περιθωριοποιώντας τα εθνικά κοινοβούλια.

Τραπεζική ένωση: χαλαρές ρυθμίσεις

Η τρίτη πρόταση των “Τεσσάρων Μεγάλων” είναι η δημιουργία τραπεζικής ένωσης. Προτείνουν να υπάρχει στον πυρήνα της τραπεζικής ένωσης ενιαίος μηχανισμός εποπτείας (SSM), που συγκεντρώνει τον έλεγχο όλων των ευρωπαϊκών τραπεζών στα χέρια της ΕΚΤ. Αυτό ακούγεται ελκυστικό, εφόσον είναι αναγκαίος ένας ισχυρός μηχανισμός εποπτείας. Αλλά, εφόσον η ΕΚΤ δεν υπόκειται σε δημοκρατικό έλεγχο, προκύπτει μεγάλη ανάγκη για λογοδοσία και δημοκρατική εξέταση και έλεγχο. Και ο τρόπος που θα συγκροτηθεί ο ενιαίος μηχανισμός εποπτείας των τραπεζών δεν έχει ως προτεραιότητα τη δημοκρατία. Οι επιλεγμένες διαδικασίες δεν προβλέπουν εμπλοκή των εθνικών κοινοβουλίων και προβλέπουν μόνο εξαιρετικά ανεπαρκή δικαιώματα για το Ευρωκοινοβούλιο.

Οι προτάσεις για την τραπεζική ένωση περιλαμβάνουν επίσης κανόνες για τις τράπεζες , δηλ. αναφορικά με το μετοχικό κεφάλαιό τους, όπως και με την εναρμόνιση της ασφάλειας των καταθέσεων και ένα κοινό πλαίσιο για τη ρευστοποίηση των τραπεζών που χρεοκοπούν.

Η τραπεζική ένωση θα παρακολουθεί στενά τις τράπεζες για να αποφευχθούν δαπανηρές καταρρεύσεις στο μέλλον. Αλλά στην πραγματικότητα, οι κανόνες που πρόκειται να επιβάλει η ΕΚΤ είναι εξαιρετικά αδύναμοι.  Δεν υπάρχει κανένας κανόνας που να μην έχει συμφωνηθεί ήδη στο G20. Και θα είναι πολύ πιο δύσκολο στο μέλλον να εφαρμόσουν τα κράτη-μέλη ισχυρότερους κανόνες μονομερώς. Για παράδειγμα, δεν επιτρέπεται στα κράτη-μέλη να επιβάλλουν κεφαλαιακές απαιτήσεις στις τράπεζες υψηλότερες από αυτές που έχουν συμφωνηθεί στις διεθνείς διαπραγματεύσεις, εκτός αν αυτές οι απαιτήσεις εγκριθούν από την Κομισιόν και το Συμβούλιο. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ρύθμισης των τραπεζικών εργασιών στην Ε.Ε., υιοθετείται μια οροφή – ένα μάξιμουμ ποσοστό “κεφαλαιακών απαιτήσεων”.

Ως αρχή, η μεγαλύτερη ρύθμιση του τραπεζικού τομέα είναι μια καλή ιδέα. Αλλά θα έπρεπε να θεσπιστούν ισχυροί κανόνες και να επιβάλλονται με δημοκρατικό έλεγχο. Και θα έπρεπε να θίγουν το βασικό πρόβλημα του τραπεζικού τομέα: το ότι υπάρχουν κάποιες τράπεζες που απλά είναι πολύ μεγάλες , όπως φαίνεται καθαρά όταν το κράτος έρχεται να τις σώσει, όπως έγινε στην περίπτωση της Dexia. Αυτές οι τράπεζες έχουν τη δυνατότητα να εκβιάζουν τα κράτη. Μπορούν να παίρνουν μεγάλα ρίσκα προκειμένου να αποκομίζουν τεράστια ποσοστά κέρδους, γνωρίζοντας ότι θα σωθούν αν δεν αποδώσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα. Για να λυθεί το πρόβλημα “πολύ μεγάλες για να χρεοκοπήσουν” είναι αναγκαίο να διαλυθούν οι μεγάλες τράπεζες. Η τραπεζική ένωση δεν απαντά σ΄ αυτό το πρόβλημα.

Η προοπτική – τρόικα για πάντα και για όλους;

Από το καλοκαίρι του 2010, η Ε.Ε. έχει δημιουργήσει κάτι που μοιάζει με βιβλιοθήκη γεμάτη με διαδικασίες, νόμους, συμφωνίες και συνθήκες που στο σύνολό τους στηρίζουν την ίδια πολιτική απέναντι στην κρίση: λιτότητα και επιθέσεις στα κοινωνικά δικαιώματα εφ΄ όλης της ύλης. Μερικά απ΄ αυτά επιβάλλονται με κυρώσεις, άλλα με μηχανισμούς πίεσης. Ως αποτέλεσμα, οι θεσμοί της Ε.Ε. , όπως η Κομισιόν, έχουν επεκτείνει σημαντικά την αρμοδιότητά τους πάνω στους εθνικούς προϋπολογισμούς. Αλλά αν τα πρώτα σκαριφήματα της δημοσιονομικής ένωσης και μιας ενοποιημένης οικονομικής πολιτικής περνούν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, γρήγορα θα ανακαλύψουμε ότι μπορεί να εφαρμοστούν ακόμη πιο αυταρχικά μέτρα για να σταθεροποιήσουν αυτό το μετασχηματισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όχι μόνο θα αποδοθούν τεράστιες εξουσίες επί των προϋπολογισμών στην Κομισιόν και στο Συμβούλιο, θα ασκούν επίσης αυτή την εξουσία στη βάση καθορισμένων κριτηρίων. Αυτά τα κριτήρια ορίζουν ότι ένας καλός προϋπολογισμός είναι προϋπολογισμός λιτότητας, που περιορίζει τις κοινωνικές δαπάνες, και μια καλή οικονομική πολιτική είναι αυτή που βάζει τα συμφέροντα των επιχειρήσεων πάνω από τα κοινωνικά δικαιώματα.

Ό,τι αυτό συνεπάγεται δεν διαφέρει από τις πολιτικές που επέβαλε η τρόικα στην Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και στην Ισπανία. Μάλλον, μοιάζει με ένα καθεστώς τρόικας για όλη την Ευρωζώνη και όχι απλώς ως ένα προσωρινό , επώδυνο οικονομικό πρόγραμμα, αλλά ως ένα πάγιο μοντέλο. Και με τον κίνδυνο αυτό το μοντέλο να γίνει βασικός μηχανισμός για όλη την Ε.Ε.

Κλονισμός των θεμελίων

Ο “Τέσσερις Μεγάλοι”, η Κομισιόν και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχουν επίγνωση ότι πλέουν σε δύσκολα νερά. Συνεπώς, οι προτάσεις συνοδεύονται με την υπόδειξη ότι πρέπει να νομιμοποιηθούν και να εμφανιστούν “δημοκρατικές”. Αλλά μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν πραγματικές ιδέες ως προς αυτό και φαίνεται πως το μόνο που θα πουν είναι ότι θα ενημερωθεί τώρα το Ευρωκοινοβούλιο και στη συνέχεια θα σχολιάσει τις προτάσεις. Αυτό δεν πρόκειται να καταστήσει την όλη διαδικασία δημοκρατική κατά κανέναν τρόπο.

Οι πολιτικές ελίτ της Ευρωζώνης έχουν οργανώσει τη γενική συναίνεση για την κατεύθυνση. Η σύνοδος της Ε.Ε. τον Οκτώβριο του 2012 ξεκαθάρισε ότι οι προτάσεις των “Τεσσάρων” βρίσκονται στην κατεύθυνση που επιδιώκει η Ε.Ε. Έχουν την πλήρη υποστήριξη των οικονομικών ελίτ, συμπεριλαμβανομένης της ευρωπαϊκής οργάνωσης των εργοδοτών, που έχει εκφράσει την άνευ όρων υποστήριξη αυτών των σχεδίων.

Αλλά δεν είναι πολύ αργά για να αντισταθούμε. Σχεδιάζεται να γίνουν συγκεκριμένα βήματα κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του Δεκεμβρίου και μετά της συνόδου κορυφής του Μαρτίου 2013. Οι επόμενοι μήνες είναι πολύ σημαντικοί για το μέλλον της Ευρώπης. Η καλύτερη στιγμή για να αρχίσουν δραστηριότητες κατά της δημοσιονομικής ένωσης και της βαθύτερης οικονομικής ενοποίησης, όπως προτείνουν οι βαν Ρομπάι και Σια, είναι τώρα.

Μετάφραση: Α. Αλαβάνου

ΠΗΓΗ: Corporate Europe Observatory, 2/11/2012 via ~ ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΒΗΜΑ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: